In pakweg tien jaar tijd leerde ik dat “verlies” geen rechte lijn is.
Het leven liep gewoon door: zorgen voor anderen, relaties overeind houden, een extra relatie erbij, afscheid nemen van familie, de dood die zich meerdere keren liet zien.
De fases van rouw liepen niet keurig achter elkaar, maar kriskras door elkaar heen. Het leek meer op ganzenbord: één stap vooruit en bij het volgende vakje weer zes terug.
Vandaag is het een regenachtige dag. Dof grijs, zacht van temperatuur, vochtig van de miezer. Het is niet zwaar. Net zoals de regen zacht valt, zo druppelen gedachten langs. Sommige lossen op, andere trekken strepen langs het raam. En net als regen komen ze altijd weer terug.
Bijna een jaar geleden stond ik bij de bushalte. Mijn auto kreeg een APK en een grote beurt, ik niet. Daar moest ik om lachen, maar ergens voelde het oneerlijk.
Naast me zat een oudere vrouw. Zonder omhaal vroeg ze: “Waarom ben je alleen?” En meteen erachteraan: “Je vindt wel iemand. Je moet alleen niet bang zijn om te laten zien dat je van binnen groter bent dan van buiten.”
Haar ogen waren oud en wijs. Ze keek dwars door me heen, en mijn fantasie sloeg op hol. Net als in mijn favoriet Sci-Fi serie Doctor Who, de TARDIS: een container die van buiten klein lijkt, maar van binnen oneindig groot. Een tijdmachine die heen en weer beweegt door ruimte en tijd.
Misschien zijn emoties net zo. Groter van binnen, en zelden lopen ze in een rechte lijn.
En zo kom ik steeds weer terug bij die vijf fases van Kübler-Ross: ongeloof en woede, onderhandeling, depressie, acceptatie. Ik begin langzaam te begrijpen dat het niet gaat om ze één keer te doorlopen, maar dat ze steeds weer terugkomen, telkens in een andere vorm. Misschien blijf ik dit mijn hele leven oefenen.
Daarin ligt ook een les die ik anderen wil meegeven, klinkt belerend. Maar voor de mensen die ik tegenkom of opnieuw ontmoet. Als blijk van waardering, als reminder dat ze niet alleen zijn, dat het hen niet alleen overkomt. Het is een teken van onze menselijkheid.
Want ook al voel je je soms slachtoffer , anders dan vaak gedacht is dat niet altijd negatief, het is vaak gewoon een uitdrukking van gevoel en deze fases horen bij groei. Tijd heelt niet alle wonden. Deuken worden niet glad getrokken. Het blijft bestaan. Het wordt niet kleiner.
Dat geldt ook voor relaties. Ze leren je misschien nog wel het meest dat afscheid nemen niet altijd definitief is. Soms eindigt “de liefde”, maar de herinneringen en de lessen blijven in je lichaam achter, net als littekens. Niet lelijk, maar tekenen dat je geleefd hebt.
En juist daarom: het wordt niet kleiner. Ik, jij – wij worden groter…